Debaty sejmoweV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie dotacji budżetowych dla publicznych uczelni wyższych

   W związku z przekazaną przez pana marszałka interpelacją pana posła Kazimierza Działochy z dnia 26 lutego 2001 r. w sprawie zmniejszenia w 2000 r. dotacji budżetowych dla szkół wyższych przedstawiam uprzejmie następujące informacje i wyjaśnienia.    Należy zauważyć, że ograniczenie zasilania budżetowego w relacji do planu budżetu na 2000 r., jakie miało miejsce w końcu ubiegłego roku, dotyczyło nie tylko szkół wyższych resortu edukacji narodowej, ale również innych dysponentów wydatków w częściach budżetowych (resortów, urzędów centralnych, wojewodów), a w konsekwencji budżetów nadzorowanych i podległych jednostek sektora finansów publicznych. Wynikało to przede wszystkim ze spadku dochodów budżetu państwa, których zmniejszenie według wstępnych danych określa się na poziomie ponad 5,2 mld zł.    Miało to bezpośrednie reperkusje w niepełnym wykonaniu wydatków budżetu państwa w 2000 r., w warunkach konieczności zachowania ustawowo wyznaczonego poziomu deficytu budżetowego, co znalazło wyraz w ograniczeniu przekazywania środków budżetowych zaplanowanych w 2000 r. na rzecz szkół wyższych. Była to sytuacja wyjątkowa, jaka nie zdarzyła się od wielu lat. Należy wyrazić przeświadczenie, że nie powtórzy się w toku realizacji budżetu tegorocznego ani w latach następnych.    Sytuacja ta zwróciła uwagę na fakt, że państwowe szkolnictwo wyższe, mimo zwiększających się przychodów własnych, pochodzących w głównej mierze z odpłatnie prowadzonej działalności dydaktycznej - o zróżnicowanym udziale w poszczególnych typach uczelni i uczelniach - jest w zasadniczym zakresie finansowane z budżetu państwa.    Stąd też niespodziewane, ale incydentalne trudności budżetu państwa znalazły swe odzwierciedlenie w ograniczeniach związanych z systematycznym zasilaniem finansowym budżetów uczelni. Środowiska akademickie powinny mieć świadomość tych uwarunkowań.    Ograniczenia zasilenia budżetowego spowodowały perturbacje w głównej mierze w obszarze szeroko pojętych wydatków eksploatacyjnych, związanych z bieżącym funkcjonowaniem szkół wyższych. Sprostanie tej sytuacji i rozwiązywanie problemów z niej wynikających zależy przede wszystkim od zakresu działalności i form funkcjonowania, a także od bieżących uwarunkowań i stanu finansów poszczególnych uczelni. Działania te powinny być zgodne z obowiązującym stanem prawnym.    Stanowisko i wyjaśnienia dotyczące uwarunkowań oraz implikacji związanych ze wspomnianym ograniczeniem zasilenia budżetowego były szeroko prezentowane w mediach ze strony kierownictwa Ministerstwa Edukacji Narodowej. Były również jednym z problemów omawianych na spotkaniach kierownictwa MEN z Konferencją Rektorów Uczelni Technicznych oraz Konferencją Rektorów Uniwersytetów Polskich, zwłaszcza w kontekście zamierzeń dotyczących podejmowania konkretnych działań zaradczych, związanych z łagodzeniem skutków wynikających z przedstawionego ograniczenia zasilenia finansowego w 2000 r. Problemy te były również przedmiotem wyjaśnień na spotkaniach z przedstawicielami Parlamentu Studentów RP.    Wypada podkreślić, że w myśl art. 27 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o finansach publicznych zamieszczenie w budżecie państwa dochodów z określonych źródeł oraz wydatków na określone cele nie stanowi podstawy roszczeń bądź zobowiązań państwa wobec osób trzecich ani roszczeń tych osób wobec państwa. Nie ma również podstaw formalnych do rekompensowania ograniczeń zasilania finansowego w 2000 r. ze środków budżetu szkolnictwa wyższego planowanych na 2001 r. Należy jednak przy tym zaznaczyć, że postawą kalkulacji budżetu szkolnictwa wyższego na obecny rok był plan 2000 r., a więc nie jego faktyczna realizacja, która wyraziła się w przedstawionym niepełnym przekazaniu zaplanowanych środków w końcu ubiegłego roku.    Budżet szkolnictwa na 2001 r. został określony w uchwalonej przez parlament RP ustawie budżetowej na 2001 r. z dnia 1 marca 2001 r. Jest wyrazem możliwości państwa wynikających w głównej mierze z przesłanek makroekonomicznych. Łącznie z rezerwami celowymi opiewa na kwotę 6694,5 mln zł, co oznacza wzrost w relacji do planu budżetu na 2000 r. o 11,1%, a w odniesieniu do wstępnych danych o wykonaniu ubiegłego roku związanych z niepełnym przekazaniem środków przyrost ten kształtuje się na poziomie 15,3%. Przy uwzględnieniu prognozowanej na 2001 r. średniorocznej inflacji w wysokości 7% można się więc spodziewać realnego wzrostu wydatków na szkolnictwo wyższe w obecnym roku zapewne nie na miarę oczekiwań środowiska akademickiego.    Szczególne znaczenie dla wzmocnienia finansowania szkolnictwa wyższego ma ujęta w ustawie budżetowej na 2001 r. w wyniku prac Sejmu RP rezerwa celowa nr 71 obejmująca środki na zwiększenie dotacji dla szkół wyższych w kwocie 177,7 mln zł (w tym dla Wyższych Szkół Morskich w Szczecinie i Gdyni - 8 mln zł).    Zakłada się, że rezerwa ta w zasadniczej części powinna być wykorzystana na zapoczątkowanie w drugiej połowie obecnego roku procesu poprawy poziomu wynagrodzeń pracowników cywilnych szkół wyższych, a zarazem zmniejszenia ich dystansu do przeciętnych wynagrodzeń miesięcznych w gospodarce narodowej. Jest to zgodne z postulatami środowisk pracowniczych szkół wyższych, uznającymi wzrost uposażeń za jeden z zasadniczych priorytetów normowania sytuacji ekonomicznej szkolnictwa wyższego. Wymaga to jednak stosownej nowelizacji ustaw: z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym oraz z dnia 27 czerwca 1997 r. o wyższych szkołach zawodowych, a także ustawy z dnia 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw.    Pozostała część wspomnianej rezerwy celowej byłaby przeznaczona na uzupełnienie dotacji dla szkół wyższych w części dotyczącej wydatków pozapłacowych, eksploatacyjnych. W pewnym stopniu zniwelowałoby to ograniczenia w finansowaniu funkcjonowania uczelni, które musiały być dokonane w konsekwencji niepełnego przekazania planowanych środków budżetowych w końcu ubiegłego roku.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Lech Sprawka    Warszawa, dnia 13 marca 2001 r.