Debaty sejmoweV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie opodatkowania dochodów z tytułu umorzenia udziałów (akcji) w spółkach kapitałowych

   Odpowiadając na interpelację posła na Sejm RP pana Mieczysława Jedonia z dnia 16 marca 2001 r., przekazaną ministrowi finansów przy piśmie z dnia 20 marca 2001 r., nr SPS-0202-6075/01, uprzejmie informuję    Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (DzU z 2000 r. nr 54, poz. 654, z późn. zm.) dochodem z udziału w zyskach osób prawnych jest dochód faktyczny uzyskany z tego udziału, w tym także m.in. dochód z umorzenia udziałów lub akcji. Jednocześnie w art. 12 ust. 4 ustawy określono, iż do przychodów nie zalicza się m.in. umorzenia udziałów lub akcji w spółce w części stanowiącej koszt ich nabycia bądź objęcia.    1. Zasady umarzania udziałów w spółce z o.o. w nowym Kodeksie spółek handlowych - ustawa z dnia 15 września 2000 r. (DzU nr 94, poz. 1037) zawarte zostały w art. 199. Zgodnie z tym przepisem udział może być umorzony jedynie po wpisie spółki do rejestru i tylko w przypadku, gdy umowa spółki tak stanowi. Przepis ten stanowi, iż umorzenie może być przeprowadzone:    a) za zgodą wspólnika w drodze nabycia udziału przez spółkę - jest to tzw. umorzenie dobrowolne,    b) bez zgody wspólnika - tzw. umorzenie przymusowe,    c) udział może być umorzony w razie ziszczenia się określonego zdarzenia (umorzenie warunkowe).    Uchwała o umorzeniu powinna określać m.in. wysokość wynagrodzenia przysługującego wspólnikowi za umorzony udział; wynagrodzenie to nie może być niższe od wartości księgowej udziału. Jednocześnie w myśl § 3 tego przepisu za zgodą wspólnika umorzenie udziału może nastąpić bez wynagrodzenia. W przypadku umorzenia warunkowego zarząd powinien powziąć uchwałę o obniżeniu kapitału zakładowego, chyba że umorzenie udziału następuje z czystego zysku. Ustawodawca określił, iż umorzenie udziałów z czystego zysku nie wymaga obniżenia kapitału zakładowego (§ 5). W razie zaś umorzenia wymagającego obniżenia kapitału zakładowego umorzenie następuje z chwilą obniżenia kapitału zakładowego.    Oceniając skutki podatkowe umorzenia udziałów w spółce z o.o., należy wziąć pod uwagę sytuację zarówno udziałowców, których udziały zostały umorzone, jak i tych, którzy pozostali w spółce, oraz fakt, iż w związku z umorzeniem może dojść do obniżenia kapitału zakładowego lub umorzenie może być finansowane z czystego zysku bez obniżenia kapitału zakładowego.    W przypadku umorzenia przymusowego do umorzenia udziału dochodzi w sposób bezpośredni w wyniku podjęcia przez zgromadzenie wspólników uchwały o umorzeniu udziałów. Również w sposób bezpośredni dochodzi do umorzenia w sytuacji umorzenia warunkowego, z tym że nie następuje to w wyniku podjęcia uchwały przez zgromadzenie wspólników, ale w związku z ziszczeniem się określonego zdarzenia. W obu tych stanach faktycznych udziałowcy, których udziały zostają umorzone, uzyskują dochód z tytułu udziału w zyskach osób prawnych, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy z uwzględnieniem art. 12 ust. 4 pkt 3. Oznacza to, iż jeżeli udziałowiec w wyniku umorzenia swoich udziałów otrzyma kwotę przewyższającą jego wydatki na nabycie lub objęcie udziałów, to tylko różnica będzie stanowiła dochód opodatkowany stawką 15% (art. 22 ust. 1 ustawy). Płatnikiem tego podatku zgodnie z art. 26 ust. 1 jest spółka, której udziały zostały w powyższy sposób umorzone.    Odnosząc się zaś do skutków podatkowych umorzenia dobrowolnego, to następstwem uchwały o umorzeniu udziałów jest nabycie przez spółkę własnych udziałów - jednocześnie należy zwrócić uwagę, iż może się ono odbyć za wynagrodzeniem lub bez wynagrodzenia i to ewentualne wynagrodzenie jest źródłem powstania dochodu dla udziałowca, który będzie opodatkowany wówczas na zasadach ogólnych wyrażonych w art. 7 ust. 1 i 2 ustawy, a nie na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy.    Oceniając zaś skutki dla udziałowców, którzy pozostali w spółce, to są one zależne od tego, czy nastąpiło obniżenie kapitału zakładowego, czy też umorzenie było finansowane z kapitału zapasowego bez obniżenia kapitału zakładowego. W przypadku obniżenia kapitału zakładowego po stronie udziałowców nie powstaje dochód do opodatkowania, natomiast w przypadku gdy nie następuje obniżenie kapitału zakładowego, to powstaje sytuacja analogiczna jak w przypadku tzw. buy - backu, a zatem powstaje dochód z tytułu udziału w zyskach osób prawnych opodatkowany stawką 15%. Podatek w tym przypadku również jest potrącany przez płatnika, którym jest spółka z o.o. (art. 26 ust. 1 ustawy).    2. Zasady umarzania akcji w spółkach akcyjnych zostały uregulowane w art. 359-361. Z przepisów tych wynika, że akcje mogą być umarzane w przypadku, gdy statut tak stanowi. Podobnie jak w przypadku udziałów, przepisy przewidują trzy rodzaje umorzenia:    a) umorzenie za zgodą akcjonariusza w drodze ich nabycia przez spółkę (umorzenie dobrowolne),    b) umorzenie bez zgody akcjonariusza (umorzenie przymusowe),    c) umorzenie w razie ziszczenia się określonego w statucie zdarzenia (umorzenie warunkowe).    W myśl art. 360 § 1 K.s.h. umorzenie akcji wymaga jednak zawsze obniżenia kapitału zakładowego. Jest to generalna zasada w przypadku umorzenia akcji i ma zastosowanie nawet wówczas, gdy wynagrodzenie akcjonariuszy akcji umorzonych ma być wypłacone wyłącznie z zysku spółki. Oznacza to, iż w odróżnieniu od spółki z o.o. wraz z umorzeniem udziałów w każdy z wyżej podanych trzech sposobów następuje obniżenie kapitału zakładowego spółki akcyjnej. W związku z tym po stronie akcjonariuszy, którzy pozostali w spółce, nawet w sytuacji gdy umorzenie jest sfinansowane z czystego zysku, nie powstaje dochód do opodatkowania. Jeśli zaś chodzi o sytuację akcjonariuszy, których akcje zostają umorzone dobrowolnie, przymusowo czy warunkowo, to jest ona odpowiednio taka sama, jak udziałowców w spółce z o.o.    Przedstawiając powyższe, wyrażam nadzieję, iż przekazane wyjaśnienia przyjmie pan poseł do aprobującej wiadomości.    Sekretarz stanu    Jan Rudowski    Warszawa, dnia 31 maja 2001 r.