Debaty sejmoweV Kadencja

Interpelacja w sprawie monopolistycznych działań sieciowych przedsiębiorstw energetycznych w zakresie określonym ustawą z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne

   Szanowny Panie Marszałku! Na podstawie artykułów 117 i 118 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej składam na pańskie ręce interpelację do ministra gospodarki dotyczącą monopolistycznych działań sieciowych przedsiębiorstw energetycznych w zakresie określonym ustawą z dnia 10 kwietnia 1997 r. (DzU nr 54, poz. 348) Prawo energetyczne.    1. W myśl nowego Prawa energetycznego wprowadzonego w życie ustawą z dnia 10 kwietnia 1997 r. (DzU nr 54, poz. 348), jak też rozporządzenia ministra gospodarki z 21 października 1998 r. w sprawie szczegółowych warunków przyłączania podmiotów do sieci energetycznych, pokrywania kosztów przyłączania, obrotu energią, świadczenia usług przesyłowych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jakościowych obsługi odbiorców (DzU nr 135, poz. 881) inwestorem przyłączy stały się zakłady energetyczne. Opłata klienta za przyłącze ustalana jest na rzecz zakładów energetycznych (dotychczas klient płacił wykonawcy za wykonanie przyłącza). Nowe regulacje prawne w tym obszarze, nie eliminując możliwości woluntarystycznych działań, dominujących na rynku sieciowych przedsiębiorstw energetycznych, postawiły dotychczasowych, zewnętrznych wykonawców przyłączy do sieci w obliczu zagrożenia dalszego funkcjonowania.    2. Sieciowe przedsiębiorstwa energetyczne, wykorzystując swoją pozycję, stosują w świetle nowego prawa praktyki zapewniające im monopolistyczną pozycję także w obszarze wykonywania przyłączeń odbiorców do sieci, eliminując tym samym dotychczasowych wykonawców tych robót. Wobec przepisów Prawa energetycznego (art. 7 ust. 4), a także przepisów rozporządzenia ministra gospodarki z 21 października 1998 r. zakłady energetyczne wprowadzają nowe wzory umów o przyłączenie do sieci i warunków przyłączenia, zastrzegając sobie, z wykorzystaniem paragrafu 7 pkt 3, że wykonanie przyłącza i rozbudowę sieci zrealizuje zakład energetyczny. Według starych warunków przyłączenia podmiot ubiegający się o przyłączenie do sieci mógł dokonywać wyboru uprawnionych wykonawców i zlecać im wykonanie całości prac. Obecnie zakłady energetyczne, stosując prawo wyłączności na wykonanie wszystkich robót elektrycznych - sieciowych, w tym przyłączenia podmiotów do sieci, ograniczają podmiotowi ubiegającemu się o przyłączenie dokonanie wyboru wykonawcy, co przybiera znamiona praktyk monopolistycznych. Nie sprzyja to zasadom zdrowej konkurencji, zwłaszcza w warunkach gdy sieciowe przedsiębiorstwa energetyczne określają wysokość opłaty za przyłączenie do sieci w umowie z podmiotem zlecającym, a wysokość tych opłat według oceny dotychczasowych wykonawców przyłączy do sieci nie zawsze uzasadniona jest racjonalnymi kosztami.    Znamiona monopolistycznej pozycji zakładów energetycznych występują także w przypadkach organizowania przez niektóre z nich przetargów na wybór wykonawców przyłączy do sieci. Określone przez niektóre zakłady energetyczne warunki przystąpienia do przetargu i kryteria oceny ofert, np. ˝dysponowanie własną, odpowiednio wyposażoną pracownią projektową z elastycznym przystosowaniem jej do potrzeb˝ (wymóg ZE w Częstochowie), ograniczają dostęp do przetargu wielu zakładom, które do tej pory realizowały te usługi zgodnie z posiadanymi uprawnieniami. Stawiane warunki udziału w przetargu sugerują, że jedynym wykonawcą może być zakład energetyczny poprzez jego spółki. Wiele stawianych warunków nie ma wpływu na jakość wykonanych robót. Zasady i kryteria wyłaniania wykonawców przyłączy ograniczają warunki rozwoju konkurencji. Konkurencją dla prywatnych zakładów elektroinstalacyjnych działających dotychczas na rynku stają się też zakłady instalacyjne prowadzone przez pracowników będących etatowymi pracownikami przedsiębiorstw energetycznych.    3. Małe i średnie przedsiębiorstwa elektroinstalacyjne, legitymujące się odpowiednimi kwalifikacjami i uprawnieniami do świadczenia tych usług, przeciwstawiają się także praktykom niehonorowania przez zakłady energetyczne uprawnień do wykonywania prac energetycznych wydanych przez inne upoważnione do tego instytucje, np. Stowarzyszenie Elektryków Polskich. Obserwowanym skutkiem tych zjawisk jest:    - ograniczenie działalności małych i średnich przedsiębiorstw aż do likwidacji włącznie,    - zwalnianie pracowników, którzy powiększają liczbę bezrobotnych,    - nadmierny wzrost kosztów inwestycji przyłączeniowych ponoszonych przez podmioty przyłączone do sieci,    - zwolnienie tempa rozwoju sieci tak potrzebnej dla rozwoju przedsiębiorczości w gminach o słabej infrastrukturze elektroenergetycznej.    Tworząc uwarunkowania prawne i strategiczne dla funkcjonowania tego ważnego obszaru gospodarki zdominowanego przez duże przedsiębiorstwa, nie można nie uwzględniać tworzenia warunków do współpracy z dobrze funkcjonującym dotychczas sektorem małych i średnich przedsiębiorstw instalacyjnych. Jest to bowiem licząca się grupa wykonawców, mająca znaczny udział w zatrudnieniu i PKB. Są to firmy posiadające stosowne kwalifikacje i uprawnienia do wykonywania robót przyłączeniowych. Dlatego też w interesie mśp należałoby dokonać uściślenia i zmiany redakcji niektórych przepisów rozporządzenia ministra gospodarki w kierunku ograniczenia wykorzystywania ich do woluntarystycznych działań sieciowych przedsiębiorstw energetycznych.    4. Według stanowiska rzemiosła w rozporządzeniu ministra gospodarki z dnia 21 października 1998 r.:    1) § 3 należałoby uściślić przez jednolite określenie ogólnych ˝warunków przyłączenia˝ do sieci. Dotychczasowe brzmienie przepisu, na podstawie którego przedsiębiorstwa sieciowe same ustalają warunki przyłączenia, prowadzi do sygnalizowanych powszechnie nadużyć. Zapis § 7 pkt 1 rozporządzenia, ograniczając się do wskazania, co w szczególności powinny zawierać warunki przyłączenia, wymieniając jedynie przykładowe, wprowadza różnorodność dodatkowych wymagań. Wprawdzie pkt 2 § 7 wprowadza obostrzenie, że warunki przyłączenia nie mogą być bardziej uciążliwe, niż określone w rozporządzeniu, jednakże przy takiej redakcji § 3 rozporządzenia wyegzekwowanie tego przepisu jest niemożliwe.    2) Równocześnie § 7 pkt 1 ppkt 5 wprowadza obowiązujący zakres wymagań wynikających z instrukcji ruchu i eksploatacji sieci, przewidzianej w § 34 rozporządzenia, który to przepis (podobnie jak § 7) zezwala podmiotom zaliczonym do grup przyłączeniowych I-IV i VI na opracowanie instrukcji ruchu i eksploatacji posiadanych urządzeń, z uwzględnieniem warunków określonych w instrukcji dla sieci, do której te podmioty są przyłączone.    I tak jak § 7 pkt 1 rozporządzenia, tak pkt 2 § 34 rozporządzenia wskazuje jedynie, co instrukcja powinna zawierać w szczególności, a zatem również i w tym przedmiocie istnieje możliwość ustalania przez przedsiębiorstwo energetyczne dodatkowych warunków.    3) § 9 rozporządzenia także wprowadza elastyczność w zawieranych umowach o przyłączenie. Dotyczy to w szczególności pkt. 6 - terminów przeprowadzania prób i odbiorów przyłącza i przyłączonych urządzeń, instalacji lub sieci. Pkt 7 - miejsca rozgraniczenia własności urządzeń, instalacji i sieci między przedsiębiorstwem sieciowym a przyłączonym podmiotem. Ten przepis, podobnie jak poprzednie, wymaga ustawowego ścisłego określenia, gdyż daje zakładom energetycznym możliwość działań monopolistycznych, zwłaszcza w świetle § 10 rozporządzenia.    4) Sygnalizowany brak fachowości ze strony przedstawicieli zakładów energetycznych biorących udział w komisjach odbiorczych instalacji urządzeń energetycznych wymaga wprowadzenia dodatkowego przepisu określającego warunki, jakie powinien spełniać przedstawiciel zakładu energetycznego (kwalifikacje, uprawnienia) biorący udział w odbiorze.    5) Również wzory protokołów odbiorów winny być opracowane w sposób jednolity, a nie ustalane przez poszczególne zakłady energetyczne (§ 10 pkt 3 rozporządzenia).    6) Przepisy rozdziału 3 dotyczące pokrywania kosztów przyłączenia są sformułowane zbyt ogólnie. § 13 pkt 3 ppkt 2 zezwalający zakładom energetycznym na określanie w umowie o przyłączenie opłaty na podstawie indywidualnych rzeczywistych kosztów realizacji przyłączenia, bez sprecyzowania podstawowych zasad dokonywania tych wyliczeń, niewątpliwie stanowi źródło dyktowania przez te zakłady cen w sposób monopolistyczny i wymaga opracowania szczegółowych taryf, nie tylko opłaty ryczałtowej. Opłata za przyłącza ustalona w cenniku znacząco przewyższa koszt rzeczywistego przyłącza wykonywanego przez zakłady rzemieślnicze.    Inne sygnalizowane przez rzemieślnicze zakłady elektroinstalacyjne problemy są wynikiem stosowania wewnętrznych przepisów, regulaminów i instrukcji wydawanych przez zakłady energetyczne, niemających usankcjonowania w obowiązującym Prawie energetycznym i wydanych na jego podstawie rozporządzeniach, co wymaga kontroli ich prawidłowości i przeciwdziałania negatywnym rozwiązaniom.    Sytuacja małych i średnich przedsiębiorstw funkcjonujących w sektorze energetycznym - wobec deklarowanej przez rząd polityki wspierania i tworzenia warunków rozwoju dla małych i średnich przedsiębiorstw - świadczy o braku spójności w realizacji polityki gospodarczej.    Działania zmierzające do prywatyzacji sektora energetycznego nie mogą odbywać się kosztem likwidacji prywatnych podmiotów funkcjonujących od lat na tym rynku, a także kosztem odbiorców energii, czyli społeczeństwa i całej gospodarki.    Przedstawiając sprawę o tak ważnym znaczeniu dla kilku tysięcy zakładów elektroinstalacyjnych, zagrożonych obecnie likwidacją, kierujemy generalne pytanie o politykę ministra gospodarki wobec prywatnych małych i średnich przedsiębiorstw działających w sektorze energetyki.    1. Wobec licznych protestów i interwencji małych i średnich przedsiębiorstw elektroinstalacyjnych, jakie podjęte zostaną działania dla zapewnienia zachowania interesów wszystkich grup funkcjonujących na rynku energii, w tym mśp? Jakie zostaną podjęte działania przeciwko próbom eliminowania rzemieślniczych zakładów elektroinstalacyjnych z rynku?    2. Czy nowe Prawo energetyczne w obliczu działań zakładów energetycznych monopolizujących rynek sprzyja rozwojowi konkurencji, a tym samym minimalizacji kosztów działania tego sektora?    Poseł Jan Klimek    Katowice, dnia 16 lipca 1999 r.