Debaty sejmoweV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie realizacji umowy między rządem Rzeczypospolitej Polskiej i rządem Federacji Rosyjskiej o grobach i miejscach pamięci ofiar wojen i represji z dnia 22 lutego 1994 r.

   Szanowny Panie Marszałku ! Z upoważnienia prezesa Rady Ministrów pana Jerzego Buzka przesyłam odpowiedź na interpelację pana posła Bogdana Lewandowskiego w sprawie realizacji umowy między rządem Rzeczypospolitej Polskiej a rządem Federacji Rosyjskiej o grobach i miejscach pamięci ofiar wojen i represji z dnia 22 lutego 1994 r.    Wspomniana wyżej umowa: ˝reguluje współpracę stron w zakresie rozwiązywania wszelkich spraw związanych z ustaleniem, rejestracją, urządzaniem, zachowaniem i należytym utrzymaniem miejsc pamięci i spoczynku - polskich w Federacji Rosyjskiej i rosyjskich w Rzeczypospolitej Polskiej - żołnierzy i osób cywilnych poległych, pomordowanych i zamęczonych w wyniku wojen i represji (...). Postanowienia niniejszej umowy obejmują także sprawy związane z ekshumacją szczątków zwłok i godnym ich pamięci ponownym pochowaniem˝ (art. 1).    Na terenie RP umowa realizowana jest przez organy administracji rządowej (wojewodowie), właściwe w sprawach grobów i cmentarzy wojennych oraz organy administracji samorządowej w odniesieniu do pomników. Instytucją wskazaną przez rząd RP do realizacji umowy, w tym także do bezpośrednich konsultacji i uzgodnień ze stroną rosyjską, jest Rada OPWiM. W ostatnich latach funkcjonowanie umowy przyniosło wypracowanie metod postępowania, właściwego reagowania na pojawiające się akty wandalizmu i próby likwidacji obiektów bez stosownych uzgodnień dwustronnych. Ożywione kontakty i niemal codzienna współpraca z działającą przy Ambasadzie Federacji Rosyjskiej w Warszawie grupą memorialną pozwalają na bieżącą konsultację poszczególnych spraw, a co najważniejsze, na intensywną akcję identyfikacji nieznanych dotąd nazwisk żołnierzy sowieckich, poległych w walkach na terenie Polski i spoczywających na ok. 700 cmentarzach Armii Sowieckiej na terytorium RP. Współpraca ta przyniosła konkretne wyniki, a osoby odpowiedzialne za realizację umowy po stronie polskiej zostały w maju br. wyróżnione przez partnerów rosyjskich za zgodne z duchem umowy działanie w tej trudnej sferze.    Ostatnie lata przyniosły również znaczną poprawę w stosowaniu i realizacji umowy przez organy administracji rządowej oraz samorządy lokalne. Wszelkie inicjatywy zmierzające do zmiany wystroju obiektów centralnych, przeniesienia bądź - coraz rzadziej - likwidacji pomników, są za pośrednictwem Rady OPWiM na bieżąco konsultowane ze stroną rosyjską. Konsultacje na ogół przynoszą pozytywne rezultaty, jeśli poprzedzone są prawidłowym działaniem i racjonalnym ich uzasadnieniem. Na przestrzeni ostatnich lat nie było drastycznego przypadku naruszania umowy. Ostatni, najbardziej głośny i spektakularny miał miejsce w połowie 1997 r. w Toruniu i dotyczył likwidacji - nie poprzedzonej stosownymi uzgodnieniami - Pomnika Wdzięczności Armii Czerwonej.    W przypadku stwierdzenia niezgodnych z zapisami umowy działań lub też zapowiedzi podjęcia takich działań przez organy samorządu lokalnego Rada OPWiM podejmuje niezwłoczną interwencję u właściwych terytorialnie wojewodów. Wiele takich działań ze strony Rady OPWiM ma charakter prewencyjny.    W odniesieniu do wspomnianego w interpelacji pana posła B. Lewandowskiego przeniesienia i zmiany wystroju Obelisku Braterstwa Marynarzy Polskich i Radzieckich w Świnoujściu pragnę poinformować, że demontaż pomnika i przeniesienie jego głównych elementów na kwaterę wojenną żołnierzy sowieckich na cmentarzu komunalnym przy ul. Karsiborskiej nastąpiły w oparciu o decyzję prezydenta miasta Świnoujścia pana S. Możejki, który powołał się na uchwałę Rady Miasta Świnoujścia nr XL/294/93 z 18 maja 1993 r. W świetle obowiązującej umowy uchwała ta nie powinna być realizowana bez uprzednich uzgodnień i konsultacji ze stroą rosyjską.    Po zebraniu dokumentacji sprawy Rada OPWiM podjęła rozmowy ze stroną rosyjską, zmierzające do unormowania zaistniałej sytuacji. Efektem rozmów jest akceptacja strony rosyjskiej dla przedstawionej nowej lokalizacji pomnika (kwatera żołnierzy sowieckich na cmentarzu komunalnym w Świnoujściu) i zaproponowanego zagospodarowania przestrzennego cmentarza, na który pomnik przeniesiono.    Z wyrazami szacunku    Minister    Kazimierz Michał Ujazdowski    Warszawa, dnia 11 lipca 2000 r.