Debaty sejmoweV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie dramatycznej sytuacji, jaka zaistniała na rynku polskiego surowca tytoniowego

   Szanowny Panie Marszałku! Ustosunkowując się do interpelacji posła Stanisława Brzózki i grupy posłów w sprawie ochrony interesów krajowych plantatorów tytoniu w związku ze spadkiem sprzedaży produkowanych legalnie krajowych papierosów, przekazanej przy piśmie pana Michała Wojtczaka, sekretarza stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (znak: DSPR-4401-63/01), uprzejmie informuję, co następuje:    I. Trudna sytuacja na rynku tytoniu, która wystąpiła w ostatnim czasie, doprowadziła do szeregu wystąpień przedstawicieli plantatorów, związków plantatorów, NSZZ RI ˝Solidarność˝, zarządów izb rolniczych. Z uwagi na różnorodność postulowanych zmian systemowych, które wymagają przeprowadzenia szczegółowej analizy ekonomicznej i oceny ich społecznej przydatności, zarządzeniem nr 81 prezesa Rady Ministrów z dnia 20 października 2000 r. został powołany Zespół ds. rozwiązania problemów występujących na rynku tytoniu pod przewodnictwem pana Feliksa Klimczaka, podsekretarza stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Zadaniem zespołu jest przekazanie prezesowi Rady Ministrów wypracowanych propozycji systemowych, długoterminowych rozwiązań mających na celu polepszenie sytuacji na krajowym rynku tytoniowym.    II. Jednym z rozwiązań o charakterze długoterminowym jest zwiększenie skuteczności działań polegających na kontroli i zwalczaniu handlu na targowiskach i w innych miejscach sprzedaży papierosów pochodzących z przemytu. Pragnę podkreślić, iż niezależnie od prac zespołu przeciwdziałanie nasilającemu się zjawisku przemytu, w tym zwłaszcza papierosów, jest przedmiotem szczególnego zainteresowania zarówno służb nadzorowanych przez ministra finansów (służby celne, Inspekcja Celna, aparat skarbowy), jak i służb podległych ministrowi spraw wewnętrznych i administracji (Straż Graniczna i Policja).    Zjawisko przemytu papierosów do Polski (analogicznie jak i alkoholu) występuje w różnych formach: drobny przemyt pieszy przez tzw. mrówki, drobny i średni przemyt kolejowy i samochodowy; duży przemyt zorganizowanych grup przestępczych wyposażonych w nowoczesne środki techniczne i wykorzystujących transport samochodowy, kolejowy lub morski. Stąd też zdecydowane przeciwstawienie się tak zróżnicowanej postaci przemytu w większym niż dotychczas stopniu wymaga wspólnych i skoordynowanych działań różnych służb państwowych zajmujących się zwalczaniem tego procederu, zwiększając ich skuteczność. Działania te są prowadzone w ramach zawieranych porozumień (przykładowo Główny Urząd Ceł współpracuje na bieżąco w ramach tych porozumień z Policją, Komendą Straży Granicznej i Urzędem Ochrony Państwa).    Według wstępnych danych Głównego Urzędu Ceł w ciągu 11 miesięcy 2000 r. wartość ujawnionego przez służby celne przemytu wyrobów tytoniowych wyniosła 28,5 mln zł i zwiększyła się o 123% wobec wartości z 1999 r. Z informacji Komendy Głównej Straży Granicznej wynika, iż w 1999 r. udaremniono przemyt papierosów o wartości ok. 5,8 mln zł, w tym wartość zatrzymanego przemytu na granicy wschodniej wyniosła ok. 3,8 mln zł.    Natomiast w 2000 r. służby Straży Granicznej udaremniły przemyt papierosów o wartości blisko 13 mln zł (w tym na granicy wschodniej o wartości 8 mln zł) - wzrost o ponad 120% w porównaniu do 1999 r.    Ponadto z informacji Komendy Głównej Policji wynika, iż na terenie całego kraju w 1999 r. ujawniono ok. 92 mln sztuk papierosów bez akcyzy, zaś w 2000 r. ok. 49,2 mln sztuk.    Pragnę podkreślić, iż z chwilą wejścia w życie we wrześniu 1999 r. przepisów Kodeksu karnego skarbowego wszelkie czyny naruszające przepisy o akcyzie, w których wartość ujawnionych papierosów lub alkoholu nie przekracza pięciokrotnego średniego miesięcznego wynagrodzenia, zostały przekwalifikowane na wykroczenia skarbowe. Z tej racji nie są one umieszczane w policyjnej statystyce przestępczości. Wobec tego ww. dane dotyczące rozmiarów zjawiska mogą być zaniżone, gdyż obejmują tylko ujawnione przypadki przestępstw.    Inspekcja Celna, w ramach podejmowanych działań kontrolno-operacyjnych, w latach 1999-2000 przeprowadziła kompleksowe kontrole głównych importerów tytoniu, którzy stanowią 44% rynku tytoniowego w Polsce. Ujawniono, iż importowany do Polski tytoń był nieprawidłowo deklarowany jako tytoń nieprzetworzony, stanowiący surowiec do produkcji papierosów. Stwierdzono, iż poprzez nieprawidłową klasyfikację sprowadzonego tytoniu homogenizowanego skontrolowane firmy naraziły skarb państwa na straty w wysokości ok. 609 mln zł. Niezależnie od ostatnich decyzji Komitetu Systemu Zharmonizowanego WCO dotyczących klasyfikacji tego towaru (wykluczających wyegzekwowanie większej części powyższej kwoty) skala kontroli przeprowadzanych przez GIC jest potwierdzeniem podejmowania aktywnych działań mających na celu zapewnienie prawidłowego stosowania środków taryfowych ustanawianych przez rząd.    Funkcjonariusze Inspekcji Celnej prowadzą także działania kontrolno-prewencyjne na bazarach miejskich w celu przeciwdziałania obrotowi wyrobami tytoniowymi nielegalnie wprowadzonymi na polski obszar celny. W wyniku podjętych w latach 1999-2000 przez Inspekcję Celną wspólnie z Policją działań operacyjnych przejęto papierosy pochodzące z przemytu w ilości 1,8 mln paczek o wartości ok. 2,7 mln zł. W 1999 r. funkcjonariusze Inspekcji Celnej przeprowadzili 21 akcji prewencyjno-kontrolnych, w których zajęto papierosy z przemytu, w tym wszczęto 33 postępowania przygotowawcze. W 2000 r. przeprowadzono 93 akcje, w tym wszczęto 55 postępowań.    Jednocześnie pragnę poinformować o dotychczasowych efektach kontroli przeprowadzonych przez urzędy kontroli skarbowej w podmiotach prowadzących obrót wyrobami podlegającymi obowiązkowi oznaczania znakami skarbowymi akcyzy. Szczegółowe dane dotyczące przeprowadzonych kontroli skarbowych w latach 1995-2000 zostały przedstawione w załączniku.*) Liczba kontroli przeprowadzonych przez urzędy kontroli skarbowej w latach 1995-1999 sukcesywnie rosła. W okresie pierwszych 11 miesięcy 2000 r. odnotowano prawie 40-procentowy wzrost ujawnionych ogółem nieprawidłowości, w tym prawie 3-krotny wzrost liczby ujawnionych przypadków oferowania do sprzedaży wyrobów bez znaków akcyzy - głównie papierosów. Wzrost efektywności był zasługą zmiany strategii kontrolnej urzędów kontroli skarbowej, ukierunkowanej na bazary i targowiska, zwłaszcza położone w rejonach przygranicznych. Systematycznie spada liczba ujawnionych przypadków wyrobów z fałszywymi banderolami.    W 1999 r. urzędy kontroli skarbowej zrealizowały łącznie 225 343 kontrole w:    a) hurtowniach,    b) punktach sprzedaży detalicznej, a także na bazarach i targowiskach, szczególnie w miejscowościach przygranicznych, gdzie występuje handel papierosami bez znaków skarbowych akcyzy,    c) restauracjach, kawiarniach i innych punktach gastronomicznych.    Coraz częściej w swoich działaniach urzędy kontroli skarbowej współpracują z innymi służbami kontrolnymi, m.in. z Policją i Strażą Graniczną, służbami celnymi, Inspekcją Handlową i strażą miejską.    III. Niezależnie od potrzeby intensyfikacji przeprowadzania kontroli przez upoważnione do tego organy efektywne przeciwdziałanie przemytowi papierosów wymaga również rozwiązań systemowych (wynikających z uregulowań prawnych i rozwiązań organizacyjnych).    W obecnej sytuacji działania wymierzone w nasilające się zjawisko przemytu mają prowadzić do stworzenia możliwie szczelnej bariery ograniczającej nielegalny przywóz wyrobów tytoniowych, głównie zza wschodniej granicy. Za podstawowe kierunki tych działań w najbliższym horyzoncie czasowym przyjęto:    1) zintensyfikowanie i zaostrzenie kontroli celnej na granicy wschodniej, wyraźnie odczuwalne przez potencjalnych przemytników i skutecznie zniechęcające do nielegalnego przywozu towarów przy zwiększonym udziale służb celnych oraz innych służb dysponujących dostatecznym wyposażeniem technicznym w sprzęt kontrolny; nasilenie kontroli celnej (szczegółowe kontrole) towarów przewożonych koleją i autobusami; dokonywanie kontroli na granicy w oparciu o szerszą wymianę informacji między służbami wewnątrz kraju i odpowiednimi służbami państw sąsiednich;    2) zwiększenie efektywności współpracy służb celnych w realizacji zadań kontrolnych z organami Policji, Straży Granicznej, Inspekcji Celnej i urzędami kontroli skarbowej przy wsparciu systemu informatycznego zapewniającego szybki przepływ informacji; intensyfikacja współpracy z organami uprawnionymi do podejmowania działań operacyjno-rozpoznawczych (tj. Policji, Straży Granicznej, Inspekcji Celnej i wywiadu skarbowego, zwłaszcza w zwalczaniu zorganizowanych form przestępczości w zakresie obrotu towarowego z zagranicą, w tym powołanie tzw. grup zadaniowych w rejonach o największym zagrożeniu przemytem); zwiększenie efektywności w zakresie kontroli obowiązku oznaczania wyrobów akcyzowych znakami akcyzy;    3) kontynuowanie systematycznych kontroli, wykonywanych przez urzędy kontroli skarbowej, targowisk i bazarów położonych głównie w województwach przygranicznych i w obrębie dużych aglomeracji miejskich;    4) zwiększenie znaczenia motywacyjnego systemu wynagradzania funkcjonariuszy celnych za wyniki ich pracy, zdecydowanie mobilizującego do ujawniania przemytu i premiującego takie postawy;    5) nasilony system kontroli wewnętrznej i wprowadzenie dotkliwych kar dyscyplinarnych, nawet w przypadkach uzasadnionego podejrzenia czerpania korzyści przez funkcjonariusza celnego z tytułu powiązań korupcyjnych; wprowadzanie rozwiązań organizacyjnych eliminujących podczas kontroli celnej potencjalną możliwość wystąpienia sytuacji i zachowań potencjalnie zagrożonych korupcją bądź ułatwiających zastraszanie funkcjonariuszy celnych.    IV. Ponadto znaczna poprawa sytuacji w omawianym zakresie nastąpi w związku z wypełnianiem jednego z głównych zadań decydujących o przyjęciu Polski do Unii Europejskiej, jakim jest zapewnienie stosowania przez administrację celną przepisów prawnych w sposób jednolity i zgodny ze standardami UE. Wiąże się z tym przygotowanie do funkcjonowania na przyszłej granicy zewnętrznej UE (m.in. w zakresie zwalczania przestępczości celnej) - zważywszy, że duża część polskiej granicy stanie się zewnętrzną granicą Unii. Plany strategiczne administracji celnej zostały zsynchronizowane z wymogami UE w przyjętym przez Radę Ministrów w dniu 19 października 1999 r. dokumencie ˝Strategia działania polskiej administracji celnej do roku 2002˝. Zgodnie z określonymi w niej założeniami przewiduje się, w ramach utrzymania administracji celnej na obecnym poziomie (ok. 14,5 tys. pracowników ogółem), przesunięcie zasobów kadrowych oraz sprzętu z granicy zachodniej i południowej na granicę wschodnią. Planowana poprawa stanu infrastruktury granicznej oraz zwiększenie liczby przejść, zwłaszcza na granicy wschodniej, w kontekście podniesionego w interpelacji problemu przemytu nastąpi w wyniku długoterminowych działań organizacyjnych i inwestycyjnych. Opracowywany przez Międzyresortowy Zespół ds. Zagospodarowania Granicy Państwowej program na lata 2000-2002 zakłada kompleksowe rozwiązanie dotyczące przekraczania polskiej granicy państwowej. W celu wzmocnienia granicznej kontroli oraz usprawnienia odpraw i eliminowania negatywnych zjawisk występujących na granicy przewiduje on m.in. podjęcie prac związanych z rozbudową i modernizacją przejść granicznych (np. w Dorohusku), współpracę krajowych organów kontroli z organami kontroli państw sąsiednich, przenoszenie odpraw celnych z przejść granicznych do urzędów celnych wewnątrz kraju.    V. Natomiast ustosunkowując się do zagadnienia ewentualnego ustanowienia kontyngentu taryfowego ilościowego na importowany tytoń nieprzetworzony, którego wielkość byłaby powiązana z ilością zakontraktowanego surowca przez przemysł tytoniowy u plantatorów z regionu kielecko-radomskiego, uprzejmie informuję, iż podjęcie stosownych działań mających na celu podtrzymanie upraw tytoniu w tym regionie w sytuacji ograniczenia kontraktacji surowca zostanie uwzględnione w ramach rozwiązań systemowych przewidzianych dla całego rynku tytoniowego. Należy jednocześnie podkreślić, iż jednym z głównych powodów załamania się kontraktacji surowca tytoniowego w 2000 r. było wygaśnięcie zapisanego w umowach prywatyzacyjnych zakładów tytoniowych obowiązku co najmniej 40-procentowego udziału krajowego surowca w wyrobach tytoniowych produkowanych na rynek wewnętrzny. Według danych resortu rolnictwa w 2000 r. wielkość produkcji surowca tytoniowego zmalała z ok. 40 tys. ton (średnia z ostatnich lat) do ok. 30 tys. ton. Szacuje się, iż w 2001 r. kontraktacja surowca tytoniowego zostanie ograniczona do ok. 20 tys. ton.    VI. Pragnę podkreślić, że niezależnie od skoncentrowania działań na zwalczaniu nielegalnego przywozu papierosów funkcjonowanie krajowego rynku tytoniowego jest regulowane przez przepisy ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. o organizacji rynku owoców i warzyw, rynku chmielu, rynku tytoniu oraz rynku suszu paszowego (DzU z 2001 r. nr 3, poz. 19). Zasady funkcjonowania krajowego rynku tytoniu zostały dostosowane do obowiązujących w krajach Wspólnoty. Organizacja tego rynku wprowadzona ww. ustawą obejmuje:    a) warunki prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie wstępnego przetwarzania surowca tytoniowego,    b) limitowanie produkcji surowca tytoniowego,    c) rejonizację upraw tytoniu.    Dotychczas w Polsce brak było podobnych przepisów. Nie funkcjonował system limitowania produkcji surowca tytoniowego, brak było obowiązku ewidencji umów kontraktacyjnych i administracyjnie określonych rejonów upraw tytoniu, nie funkcjonował porównywalny z unijnym system wydawania zezwoleń na wstępne przetwarzanie surowca tytoniowego. Brakowało też instytucji i organizacji odpowiedzialnych za nadzór nad rynkiem surowca tytoniowego.    Wyrażam nadzieję, iż powyższe informacje stanowią kompleksową odpowiedź na pytania pana posła zawarte w interpelacji.    Z poważaniem    Minister    Jarosław Bauc    Warszawa, dnia 2 marca 2001 r.