Debaty sejmoweV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie likwidacji ustalonych progów kapitałowych dla banków spółdzielczych

   Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do interpelacji pana posła Andrzeja Brzeskiego w sprawie likwidacji ustalonych progów kapitałowych dla banków spółdzielczych uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.    Na podstawie art. 32 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe Komisja Nadzoru Bankowego została zobowiązana przez ustawodawcę do określenia w drodze uchwały norm dotyczących wyposażenia banków spółdzielczych w kapitał założycielski, tj. norm mających zastosowanie w przypadku banków nowo tworzonych.    Sytuację funduszy banków działających w dniu wejścia w życie ustawy Prawo bankowe określał pierwotnie art. 172 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r., który nakładał na wszystkie banki obowiązek uzupełnienia do końca 1999 r. funduszy własnych do poziomu wymaganego przy tworzeniu banków. Zgodnie z ust. 2 wspomnianego artykułu Komisja Nadzoru Bankowego w uchwale 9/98 określiła, iż kapitał założycielski banku spółdzielczego, który od początku swej działalności będzie zrzeszony w jednym z banków regionalnych lub zrzeszających, nie może być niższy od równowartości:    - 300 tys. ECU - jeżeli zezwolenie na utworzenie banku wydawane jest przed dniem 1 stycznia 1999 r.,    - 1 mln ECU - jeżeli zezwolenie na utworzenie banku wydawane jest po dniu 1 stycznia 1999 r.    Na koniec 1993 r. w Polsce działały 1653 banki spółdzielcze, a ich przeciętne fundusze własne wynosiły 74,4 tys. zł. Na koniec 1999 r. liczba banków spółdzielczych wynosiła 781, ale ich przeciętne fundusze własne wynosiły już 1533,3 tys. zł, tj. ponad 20-krotnie więcej. Stało się to w okresie 6 lat, co dowodzi nie tylko ogromnych zdolności adaptacyjnych sektora, ale i przekonania banków spółdzielczych o konieczności dostosowania sposobu swego funkcjonowania do wymogów współczesnego rynku.    Większość konsolidacji banków spółdzielczych zrealizowanych w 1999 r. dokonała się w pierwszej połowie roku, co spowodowane było nowelizacją ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym (DzU nr 40, poz. 399 z 6 maja 1999 r.), która zmieniła termin uzupełnienia funduszy własnych określony w ustawie Prawo bankowe z 31 grudnia 1999 r. na dzień 31 grudnia 2000 r. Od tego momentu obserwuje się znaczne spowolnienie procesów konsolidacyjnych w sektorze banków spółdzielczych.    Efektem konsolidacji jest nie tylko zwiększenie podstawowych parametrów ekonomicznych sektora (suma bilansowa, fundusze własne), ale również to, że sektor ten staje się mniej zróżnicowany niż sektor banków komercyjnych. Pozwala to na sformułowanie wniosku, iż banki spółdzielcze nabierają charakteru klasycznej, jednorodnej grupy silnych banków lokalnych znanych w krajach Unii Europejskiej, których jednym z zadań jest dostarczanie środków do systemu bankowego (64,5% depozytów sektora niefinansowego i budżetowego było zaangażowanych w działalności kredytowej w końcu 1999 r., zaś w bankach komercyjnych zaangażowanie to wynosiło 73,3%). Należy również zauważyć, iż wraz ze zmniejszeniem się liczby banków spółdzielczych w wyniku procesów konsolidacyjnych wzrasta liczba ich placówek, co dowodzi, że możliwości obsługi klientów, a zwłaszcza rolników indywidualnych, ulegają znacznej poprawie.    Należy podkreślić, iż kolejne już przesunięcie terminu osiągnięcia wymaganego poziomu funduszy własnych przez banki spółdzielcze na proponowany przez wiele banków spółdzielczych termin 31 grudnia 2001 r. nie będzie sprzyjało poprawie bezpieczeństwa funkcjonowania tego sektora. Dokonać się również może niesprawiedliwe rozróżnienie na banki spółdzielcze, które w większości konsekwentnie przeznaczały uzyskany zysk na zwiększenie swoich funduszy własnych, i banki spółdzielcze, które do ostatniej chwili oczekiwały na ewentualne rozstrzygnięcia legislacyjne w kwestii dotyczącej przesunięcia tego terminu.    Podnoszony przez pana posła problem był już wielokrotnie poruszany przez posłów w interpelacjach, odnoszących się do banków spółdzielczych z terenów województw: lubelskiego, małopolskiego i podkarpackiego.    Rząd przygotował program wspierania konsolidacji banków spółdzielczych, mający na celu umożliwienie im spełnienia wymagań Unii Europejskiej co do wysokości funduszy własnych. Znalazło to wyraz w projekcie ustawy o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się, bankach zrzeszających oraz o zmianie niektórych ustaw, który był przedmiotem drugiego czytania w Sejmie RP podczas posiedzenia w dniu 13 września br. i został skierowany do dalszych prac legislacyjnych w Komisji Nadzwyczajnej.    Zawarte w nim przepisy przewidują m.in. obowiązkowe, stopniowe zwiększanie funduszy własnych banków spółdzielczych (do 31 grudnia 2007 r.) do poziomu nie niższego niż równowartość 1 000 000 euro, obliczonych w złotych, według średniego kursu wynikającego z tabeli kursów ogłaszanej przez Narodowy Bank Polski, obowiązującego na koniec roku poprzedzającego rok osiągnięcia wymaganego progu kapitałowego.    Ustalając w projekcie ustawy określone wymogi dotyczące terminów uzyskania odpowiednich funduszy własnych przez banki spółdzielcze, rząd wziął pod uwagę:    1) fakt, iż wysokość kapitału ma decydujący wpływ na pozycję banków spółdzielczych na rynku finansowym, co ma znaczenie w przypadku banków już działających w kontekście możliwości ich konkurowania z innymi instytucjami finansowymi,    2) konieczność zapewnienia odpowiednio wysokiego, a tym samym bezpiecznego, poziomu funduszy własnych nowo tworzonych banków, co ma bezpośredni wpływ na kształtowanie się wymaganych prawem wskaźników ekonomicznych, i zapewnienia bezpieczeństwa środków pieniężnych gromadzonych na rachunkach bankowych,    3) dostosowanie wymogów dotyczących kapitałów założycielskich banków do tych, jakie obowiązują w Unii Europejskiej.    Jednym z głównych celów rządu jest przystąpienie Polski do Unii Europejskiej, w związku z czym musi ona dostosować obowiązujące przepisy prawa do regulacji zawartych w dyrektywach Unii Europejskiej. Rząd, uznając potrzebę dostosowania polskich banków do wymogów UE, wystąpił w swoim stanowisku negocjacyjnym w odniesieniu do art. 10 dyrektywy 89/646/EWG o przyznanie dodatkowego pięcioletniego okresu przejściowego (do 31 grudnia 2007 r.). W przypadku zaakceptowania tej propozycji polskie instytucje finansowe, w tym banki spółdzielcze uzyskałyby w praktyce od dnia dzisiejszego ponad 8 lat na dostosowanie się, co wydaje się okresem dostatecznie długim. Decyzja rządu podyktowana była również stanowiskiem nadzoru bankowego, który opowiadał się za koniecznością wzmocnienia kapitałowego sektora banków spółdzielczych.    Zgodnie z ustawodawstwem UE funkcjonowanie banków spółdzielczych o niższym poziomie funduszy własnych niż wymagany jest możliwe tylko w zrzeszeniach o bardzo rygorystycznych zasadach funkcjonowania (wspólna gospodarka finansowa, odpowiedzialność solidarna).    Jednocześnie rząd w dniu 27 czerwca br. w ˝Opinii do poselskich propozycji zmian w rządowym projekcie ustawy o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się, bankach zrzeszających oraz o zmianie niektórych ustaw˝ wyraził pogląd, iż możliwe jest przesunięcie terminu osiągnięcia funduszy własnych w wysokości 1 mln euro zapisanego w rządowym projekcie ustawy z 31 grudnia 2006 r. na 31 grudnia 2007 r., tj. w terminie, który został przyjęty w stanowisku negocjacyjnym Polski w obszarze ˝Swoboda świadczenia usług˝. Do ww. opinii przychyliła się sejmowa Komisja Nadzwyczajna, która na posiedzeniu w dniu 19 lipca br. przyjęła w projekcie ustawy zapisy ustanawiające progi kapitałowe dla banków spółdzielczych na poziomie:    - 300 tys. euro do 31 grudnia 2000 r.,    - 500 tys. euro do 31 grudnia 2005 r.,    - 1 mln euro do 31 grudnia 2007 r.    Dzięki konsolidacji i zwiększeniu poziomu funduszy własnych banki spółdzielcze, zgodnie z nowym projektem ustawy, będą mogły po uzyskaniu wymaganego w ustawie Prawo bankowe zezwolenia KNB, wykonywać rozszerzony zakres czynności bankowych. Przyczyni się to znacznie do wzmocnienia konkurencyjności działania banków spółdzielczych, wpłynie także pozytywnie na zdolność generowania wyższych dochodów, co w kontekście braku zewnętrznych instrumentów wsparcia ma zasadnicze znaczenie.    Banki spółdzielcze, aby osiągnąć wymagany do końca 2007 r. poziom funduszy własnych, mogą starać się uczynić to własnymi siłami bądź poprzez konsolidację z innymi bankami spółdzielczymi. Alternatywę stanowi dla nich również możliwość łączenia się z bankami komercyjnymi poprzez zamianę udziałów w bankach spółdzielczych na akcje banku komercyjnego.    Banki spółdzielcze, które nie zrealizują jednego z ww. scenariuszy, z mocy prawa będą musiały zaprzestać swojej działalności. Należy zatem uznać, że będą one dążyć do podjęcia działań umożliwiających im dalsze funkcjonowanie w nowych warunkach.    Konieczność wzmocnienia kapitałowego banków spółdzielczych wynika, zdaniem rządu, również ze wzrastającej konkurencji ze strony banków zagranicznych oraz polskich banków uniwersalnych, które to coraz bardziej angażują się w detaliczną obsługę klientów, również na obszarach wiejskich. Dotychczas była to domena banków spółdzielczych. Ponadto silne kapitałowo banki spółdzielcze będą mogły aktywnie brać udział w restrukturyzacji rolnictwa oraz będą atrakcyjnym partnerem dla jednostek samorządu terytorialnego, również w procesie integrowania i rozwoju społeczności lokalnej. W związku z integracją Polski z Unią Europejską wydaje się, że sektor finansowy, a zwłaszcza banki obsługujące sektor rolny będą również dzięki takim regulacjom w pełni przygotowane do obsługi przedakcesyjnych i akcesyjnych pomocowych funduszy strukturalnych.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Rafał Zagórny    Warszawa, dnia 4 października 2000 r.