Debaty sejmoweV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie zablokowania rachunku NBP w niemieckim banku komercyjnym

   Szanowny Panie Marszałku! Na podstawie art. 120 uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej - Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (MP nr 26, poz. 185 z późn. zm.) przedstawiam odpowiedź na interpelację posła Janusza Dobrosza w sprawie zablokowania rachunku Narodowego Banku Polskiego w Deutsche Bundesbank w związku z roszczeniami spółki Saar Papier Vertriebs GmbH kierowanymi do Rzeczypospolitej Polskiej.    Ad 1. Zajęcie kont Narodowego Banku Polskiego w Deutsche Bundesbank zostało dokonane w toku postępowania egzekucyjnego na podstawie postanowienia Sądu Grodzkiego we Frankfurcie nad Menem. Ww. postanowienie wydane zostało na wniosek Saar Papier Vertriebs GmbH o stwierdzenie wykonalności na terenie Niemiec prawomocnego wyroku Trybunału Arbitrażowego ad hoc w Zurichu z dnia 16 października 1995 r. zasądzającego na rzecz spółki Saar Papier Vertriebs GmbH od Rzeczypospolitej Polskiej kwoty 2 300 000 DEM wraz z odsetkami oraz kosztami postępowania. Wyrok Trybunału Arbitrażowego, którego egzekucji domaga się Saar Papier Vertriebs GmbH, został orzeczony na podstawie postanowień umowy z dnia 10 listopada 1989 r. między Polską Rzecząpospolitą Ludową a Republiką Federalną Niemiec w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji (DzU z 1991 r. nr 27 poz. 116). Zgodnie z art. 11 umowy strony poddały właściwości Trybunału Arbitrażowego spory wynikające ze spraw, o których mowa w art. 4 ust. 1 oraz art. 5 umowy.    Pełnomocnik ustanowiony przez ministra skarbu państwa w toku prowadzonych przez Saar Papier Vertriebs GmbH na terenie Republiki Federalnej Niemiec postępowań egzekucyjnych podnosił, iż egzekucja prowadzona jest do majątku suwerennego państwa, któremu przysługuje immunitet w zakresie czynności egzekucyjnych. Po dokonaniu zajęcia kont Narodowego Banku Polskiego pełnomocnik ministra skarbu państwa podniósł ponadto odrębność skarbu państwa Rzeczypospolitej Polskiej i Narodowego Banku Polskiego i co za tym idzie niedopuszczalność zaspokojenia roszczeń Saar Papier Vertriebs GmbH z majątku Narodowego Banku Polskiego.    Na skutek podjętych przez ministra skarbu państwa oraz Narodowy Bank Polski działań postanowienie Sądu Grodzkiego we Frankfurcie nad Menem zostało uchylone, jednak z uwagi na złożenie przez Saar Papier Vertriebs GmbH środka odwoławczego nie stało się prawomocne, a co za tym idzie zajęcie pozostanie w mocy do czasu wyczerpania przez strony toku instancji.    Ad 2. Minister skarbu państwa podejmuje w sprawie roszczeń Saar Papier Vertriebs GmbH działania w zakresie swego umocowania i w toku postępowań sądowych zapewnia należyte zastępstwo procesowe pozwanego - Rzeczypospolitej Polskiej.    Wszelkie działania dyplomatyczne, w tym ewentualnie noty protestacyjne (związane z zajęciem kont Narodowego Banku Polskiego w Deutsche Bundesbank) nie mieszczą się w zakresie umocowania ministra skarbu państwa i mogą być dokonywane jedynie przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych, czyli organ posiadający w tym zakresie ustawowe kompetencje. Organy państwa zgodnie z konstytucją podejmują działania zgodnie ze swoimi kompetencjami.    Ministerstwo Spraw Zagranicznych, podobnie jak inne urzędy, tj. Ministerstwo Finansów, Ministerstwo Gospodarki oraz Kancelaria Prezesa Rady Ministrów było niezwłocznie informowane o przebiegu postępowań i wydawanych w ich toku orzeczeniach sądów, z sugestiami podjęcia ewentualnych działań dyplomatycznych.    Ad 3. Z akt postępowania arbitrażowego (obejmujących lata 1992-1995) nie wynika, by Trybunał Arbitrażowy wydał w dniu 16 października 1995 r. wyrok z naruszeniem przepisów regulaminu postępowania arbitrażowego. Zarzuty, jakie można postawić orzekającemu w sprawie z powództwa Saar Papier Vertriebs GmbH Trybunałowi Arbitrażowemu, polegają na:    - rozszerzającej interpretacji klauzuli arbitrażowej przewidzianej postanowieniami umowy z dnia 10 listopada 1989 r. pomiędzy Polską Rzecząpospolitą Ludową a Republiką Federalną Niemiec w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji (DzU z 1991 r. nr 27, poz. 116) oraz    - nieprawidłowej interpretacji ww. umowy w zakresie przepisów, na których powód - Saar Papier Vertriebs GmbH oparł swoje roszczenia.    Podkreślenia wymaga fakt, iż pomiędzy polskim a niemieckim tekstem umowy międzynarodowej z dnia 10 listopada 1989 r. występują rozbieżności (obydwa teksty są tekstami autentycznymi, tj. równoważnymi). Z tego też względu wyrokowi Trybunału Arbitrażowego można zarzucić brak dogłębnej analizy zapisów umowy międzynarodowej (aczkolwiek zarówno właściwość Trybunału Arbitrażowego jak też uznanie roszczenia Saar Papier Vertriebs GmbH zostały przez Trybunał szczegółowo uzasadnione).    Wyrok Trybunału Arbitrażowego nie został wydany jednogłośnie, bowiem arbiter wyznaczony przez stronę polską zgłosił do niego votum separatum.    Aktualnie Ministerstwo Gospodarki wraz z Ministerstwem Spraw Zagranicznych prowadzą działania zmierzające do ustalenia wykładni tekstu umowy międzynarodowej z dnia 10 listopada 1989 r. w celu doprowadzenia do ustania stanu niepewności co do znaczenia jej spornych postanowień.    Postępowanie arbitrażowe zakończone wydaniem przez Trybunał Arbitrażowy ad hoc w Zurichu wyroku w dniu 16 października 1995 r. toczyło się w latach 1992-1995.    Rzeczpospolitą Polską reprezentował w tym postępowaniu minister ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa, który ustanowił pełnomocnika występującego w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej.    Po zapadnięciu niekorzystnego dla Rzeczypospolitej Polskiej wyroku sądu arbitrażowego minister ochrony środowiska, zasobów naturalnych i leśnictwa zdecydował o niepodjęciu czynności zmierzających do wzruszenia tego orzeczenia, mimo iż możliwość taka istniała. Dlatego też orzeczenie to stało się prawomocne i obecnie brak jest możliwości podjęcia działań zmierzających do jego uchylenia lub zmiany.    W czerwcu 1998 r., a więc prawie trzy lata po wydaniu wyroku przez Trybunał Arbitrażowy ad hoc w Zurichu, sprawy roszczeń kierowanych do Rzeczypospolitej Polskiej przez Saar Papier Vertriebs GmbH zostały ministrowi skarbu państwa przekazane decyzją prezesa Rady Ministrów.    Minister skarbu państwa nie miał zatem żadnego wpływu na przebieg postępowania arbitrażowego, podejmuje natomiast obecnie wszelkie niezbędne czynności związane z uniemożliwieniem wykonania tego wyroku na terenie Republiki Federalnej Niemiec, reprezentując Rzeczpospolitą Polską w toczących się z wniosku Saar Papier Vertriebs GmbH postępowaniach egzekucyjnych zmierzających do wykonania wyroku Trybunału Arbitrażowego ad hoc w Zurichu z dnia 16 października 1995 r.    Minister skarbu państwa nie posiada wiedzy na temat, czy prezes Rady Ministrów zlecił właściwym organom urzędowym zbadanie okoliczności, w jakich doszło do wydania wyroku sądu arbitrażowego.    Ad 4. Jurysdykcja Trybunału Arbitrażowego ad hoc w Zurichu w sprawie z powództwa Saar Papier Vertriebs GmbH przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej została uznana przez ten Trybunał na podstawie postanowień umowy między Polską Rzecząpospolitą Ludową a Republiką Federalną Niemiec w sprawie popierania i wzajemnej ochrony inwestycji z dnia 10 listopada 1989 r. (DzU z 1991 r. nr 27, poz. 116). Wątpliwości strony polskiej wynikające z rozbieżności w brzmieniu pomiędzy tekstami polskim i niemieckim ww. umowy nie zostały przez Trybunał Arbitrażowy ostatecznie uwzględnione, mimo iż wśród składu orzekającego w sprawie nie było jednomyślności co do tej kwestii, czego wyrazem było votum separatum zgłoszone do wyroku Trybunału Arbitrażowego przez arbitra wyznaczonego przez stronę polską (vide także punkt ad 3 odpowiedzi na interpelację).    Ad 5. Co do wykonania orzeczenia Trybunału Arbitrażowego ad hoc w Zurichu z dnia 16 października 1995 r., to w dniu 26 sierpnia 1996 r. Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów podjął stanowczą decyzję o jego niewykonywaniu. Do dnia dzisiejszego decyzja ta nie została zmieniona.    W chwili obecnej minister skarbu państwa podejmuje wszelkie działania zmierzającego do zapobieżenia wykonania orzeczenia Trybunału Arbitrażowego na terenie Republiki Federalnej Niemiec. Działania te polegają na składaniu przewidzianych niemiecką procedurą cywilną środków odwoławczych od postanowień sądów niemieckich. Środki odwoławcze do momentu ich rozpoznania przez właściwy sąd - mogą zostać cofnięte.    Jednocześnie należy mieć na uwadze, iż w przypadku wyczerpania procedury odwoławczej przed sądami Republiki Federalnej Niemiec Rzeczpospolita Polska będzie musiała wykonać wyrok Trybunału Arbitrażowego ad hoc w Zurichu z dnia 16 października 1995 r., bowiem w przeciwnym wypadku Saar Papier Vertriebs GmbH będzie uprawniony do zaspokojenia się z majątku Rzeczypospolitej Polskiej znajdującego się na terenie Niemiec.    Z poważaniem    Minister    Emil Wąsacz    Warszawa, dnia 30 września 1999 r.