Debaty sejmoweV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie możliwości uchylenia rolnikom podatku od nieruchomości

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Stanisława Misztala z 13 marca 2000 r. (znak MP-0202-4025/00) w sprawie ˝możliwości uchylenia podatku od nieruchomości w stosunku do rolników˝, uprzejmie wyjaśniam:    Ad 1. Zasada powszechności opodatkowania, wyrażona w art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, stanowi, że każdy obywatel jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Zasada ta, znajdująca swój skonkretyzowany wyraz w rozwiązaniach ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (DzU nr 9, poz. 31, ze zm.) nie dopuszcza możliwości wyłączenia z obowiązku podatkowego w podatku od nieruchomości jakiejkolwiek grupy społeczno-zawodowej, w tym także rolników. Należy podkreślić również to, iż wpływy z pobieranego podatku od nieruchomości stanowią istotne źródło dochodów gmin, z których są finansowane usługi świadczone na rzecz społeczności lokalnych.    Ustawowe zwolnienie rolników z obowiązku podatkowego w podatku od nieruchomości byłoby nieuzasadnionym przywilejem naruszającym konstytucyjną zasadę powszechności opodatkowania, a także wyrażoną w art. 32 ust. 1 konstytucji zasadę równości wszystkich obywateli wobec prawa oraz prawa do równego traktowania przez władze publiczne. Wprowadzenie takiego rozwiązania skutkowałoby znacznym uszczupleniem dochodów budżetowych gmin, zwłaszcza wiejskich. Ograniczałoby to samodzielność gmin w realizacji własnych dochodów budżetowych, a w konsekwencji zaspokajanie potrzeb ich mieszkańców. Pojawiłby się trudny do rozwiązania problem zrekompensowania gminom uszczuplonych dochodów. Gminy domagałyby się odpowiednich środków finansowych z budżetu państwa, byłoby to więc żądanie sfinansowania przywileju podatkowego jednej grupy społeczno-zawodowej kosztem pozostałych podatników, których obciążenie podatkowe musiałoby wzrosnąć.    Zgodnie z treścią art. 3 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych grunty gospodarstw rolnych i leśnych nieobjęte przepisami o podatku rolnym lub leśnym podlegają opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości. Do tej kategorii gruntów należą: użytki rolne, lasy i grunty leśne, grunty pod stawami, jeziorami, zajęte na zbiorniki wodne retencyjne lub elektrownie wodne oraz pod zabudowaniami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni nieprzekraczającej 1 ha, a także użytki rolne o powierzchni nieprzekraczającej 1 ha przeliczeniowego oraz lasy niezwiązane z gospodarką leśną, zajęte na ośrodki wczasowe, działki budowlane i rekreacyjne oraz wyłączone decyzjami administracyjnymi z gospodarki leśnej na cele inne niż leśne. Do tych ostatnich stosuje się niskie stawki podatku. Przykładowo, od gruntów będących użytkami rolnymi niewchodzącymi w skład gospodarstw rolnych, wykorzystywanych na cele rolnicze, stawka podatku nie może przekroczyć 0,04 zł od 1 m2 powierzchni. Ponadto rada gminy w drodze uchwały może określić niższe stawki podatku od nieruchomości.    Powołana ustawa w art. 7 zawiera katalog jedenastu zwolnień od podatku od nieruchomości. Wprowadzone zwolnienia mają całościowy charakter oraz są bezterminowe. Pragnę podkreślić, że od tego podatku zostały zwolnione budynki gospodarcze lub ich części związane z działalnością leśną, zajęte na prowadzenie działów specjalnych produkcji rolnej oraz w gospodarstwach rolnych, w rozumieniu przepisów o podatku rolnym, budynki gospodarcze lub ich części związane z działalnością rolniczą. Również przepisy innych ustaw wprowadzają zwolnienia w podatku od nieruchomości. Analiza ekonomiczna obowiązujących zwolnień wskazuje na konieczność ich ograniczenia.    Należy też pamiętać, że przepis art. 7 ust. 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych daje radzie gminy uprawnienie do wprowadzenia innych zwolnień niż określone w ustawie. Swoboda w ich określaniu powinna być ograniczona przez efektywną politykę podatkową gminy. Uchwały gminy nie mogą wprowadzać zwolnień generalnych, zwalniających od podatku wszystkich podatników lub ustawowy rodzaj nieruchomości.    Pragnę przy tym zauważyć, że zgodnie z art. 22 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (DzU nr 137, poz. 926, że zm.) minister finansów może, w drodze rozporządzenia, zaniechać w całości lub w części ustalania zobowiązań podatkowych, a także poboru podatków, w przypadkach uzasadnionych interesem publicznym lub ważnym interesem podatników. W obecnej sytuacji nie ma żadnych przesłanek uzasadniających konieczność wydania przez ministra finansów stosownego rozporządzenia wprowadzającego zaniechanie ustalania i poboru podatku od nieruchomości w stosunku do wszystkich rolników.    Konkludując, mając na względzie konstytucyjne uwarunkowania oraz obowiązujące rozwiązania w zakresie opodatkowania nieruchomości, a także potrzeby finansowe gmin, wyłączenie rolników z obowiązku w podatku od nieruchomości nie jest możliwe.    Ad 2. Przepisy składające się na system opodatkowania nieruchomości nie dają podstaw do twierdzenia, że obciążenie podatkowe z tytułu posiadania nieruchomości budynkowych i gruntowych jest za wysokie dla rolników. Świadczą o tym również unormowania obowiązujące w podatku rolnym. Zgodnie z ustawą z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn. DzU z 1993 r. nr 94, poz 431 ze zm.) przedmiotem opodatkowania są grunty gospodarstwa rolnego. W rozumieniu powołanej ustawy gospodarstwem rolnym są użytki rolne o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy. Przedmiotem tego podatku nie są zaś budynki i budowle gospodarstwa rolnego. Budynki gospodarstwa rolnego związane z prowadzeniem działalności rolniczej są zwolnione od podatku od nieruchomości. Zwolnienie nie dotyczy budynków mieszkalnych podatników podatku rolnego. Od tych budynków podatnicy są obowiązani płacić podatek od nieruchomości.    Przedmiotowa ustawa w art. 2 ust. 1 określa sześć rodzajów gruntów niepodlegających opodatkowaniu podatkiem rolnym, które z różnych powodów są objęte przepisami tej ustawy. Do zasad ustalania podatku rolnego m.in. należy uprawnienie wojewody do zaliczenia niektórych gmin (na wniosek rady gminy) do okręgu podatkowego o niższym przeliczniku powierzchni użytków rolnych. Takie same uprawnienie ma rada gminy, może ona w szczególnych, uzasadnionych wypadkach zaliczyć niektóre wsie do innego okręgu podatkowego niż określony dla gminy. Rada gminy jest też uprawniona do obniżenia ceny skupu żyta, wynikającej z komunikatu prezesa GUS, będącej jednym z podstawowych czynników warunkujących wysokość obciążenia podatkiem.    W rozdziale 4 ustawy został określony katalog zwolnień i ulg w podatku rolnym. Zwolnienia zawarte art. 12 mają charakter ustawowy, są stosowane z urzędu oraz na wniosek podatnika, nie są więc uzależnione od organu podatkowego. Artykuł ten zawiera również uprawnienie rad gmin do wprowadzania innych zwolnień lub ulg niż w nim określone. Mogą one polegać na wyłączeniu z opodatkowania określonych gruntów, obniżce podatku rolnego w wyniku wyłączenia z podstawy opodatkowania, obniżeniu stawek podatku lub kwoty należnego podatku.    Odrębny zakres ulg w podatku rolnym regulują przepisy art. 13-13c ustawy. Podatnikom tego podatku przysługuje ulga inwestycyjna z tytułu wydatków poniesionych na określone cele. Ulgi stosuje się także do osób odbywających służbę wojskową oraz do członków ich rodzin. Podatek rolny obniża się również od gruntów określonych klas, położonych na terenach podgórskich i górskich. Ponadto w razie klęski żywiołowej, która spowodowała szkody w budynkach, ziemiopłodach, inwentarzu żywym lub martwym albo w drzewostanie, przyznaje się podatnikom ulgi w tym podatku przez zaniechanie jego ustalania albo poboru w całości lub części, w zależności od rozmiarów strat spowodowanych klęską w gospodarstwie rolnym.    Warto też zwrócić uwagę na to, że podatnicy podatku rolnego posiadający przyczepy i naczepy o ładowności powyżej 5 ton wykorzystywane na cele rolnicze nie płacą podatku od środków transportowych. Z mocy ustawy o podatkach i opłatach lokalnych wymienione środki transportowe rolników nie podlegają opodatkowaniu podatkiem od środków transportowych.    Należy w tym miejscu przypomnieć, że zgodnie z art. 22 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej w indywidualnych przypadkach przewodniczący zarządu jednostki samorządu terytorialnego (wójt, burmistrz lub prezydent miasta) jako organ podatkowy może na wniosek podatnika zaniechać w całości lub w części ustalania zobowiązania podatkowego, a także zaniechać poboru podatku w sytuacji, gdy pobranie podatku zagraża ważnym interesom podatnika, a w szczególności jego egzystencji.    W kontekście przedstawionych regulacji prawnych umożliwiających zmniejszenia obciążeń podatkowych rolników warto też przywołać przepisy art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (tekst jedn. DzU z 1997 r. nr 16, poz. 89 ze zm.), w myśl których zwalnia się od podatku: nabycie własności i prawa użytkowania wieczystego gospodarstwa rolnego lub jego części oraz innych praw do takiego gospodarstwa lub jego części, jak również działki przyzagrodowej, nabycie w drodze spadku budynków mieszkalnych nadanych na podstawie przepisów o osadnictwie rolnym, nabycie własności budynków gospodarczych służących bezpośrednio produkcji rolnej prowadzonej na użytkach rolnych o powierzchni do 1 ha, jeśli nabywcą jest osoba prowadząca gospodarstwo rolne zaliczone do pierwszej grupy podatkowej, nabycie przez rolnika pojazdów i maszyn rolniczych oraz części do tych pojazdów i maszyn pod warunkiem, że te pojazdy i maszyny w ciągu 3 lat od daty otrzymania nie zostaną przez nabywcę sprzedane lub darowane osobom trzecim, nabycie własności i prawa użytkowania wieczystego gospodarstwa rolnego lub jego części wraz z budynkami mieszkalno-gospodarczymi oraz innych praw do takiego gospodarstwa lub jego części. Rozporządzenie ministra finansów z dnia 9 grudnia 1994 r. w sprawie opłaty skarbowej (DzU nr 136, poz. 705 ze zm.) zwalnia od opłaty skarbowej przeniesienie własności nieruchomości z wyjątkiem budynków mieszkalnych lub ich części znajdujących się na obszarze miast, w drodze umów: sprzedaży, dożywocia, o dział spadku, o zniesienie współwłasności, darowizny - pod warunkiem, że nieruchomość wejdzie w skład gospodarstwa rolnego.    W świetle wyżej przedstawionych regulacji prawnych obciążenia podatkowe rolników trudno jest uznać za nadmierne, tym bardziej że ich dochody nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym.    Z poważaniem    Podsekretarz stanu    Jan Rudowski    Warszawa, dnia 7 kwietnia 2000 r.