Debaty sejmoweV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie interpretacji i stosowania przepisów rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. dotyczącego uprawnień rzeczoznawców do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy

   W związku z interpelacją panów posłów Marka Dyducha i Mieczysława Jedonia, przekazaną przy piśmie znak: SPS-0202-941/98 z dnia 14 września 1998 r. - uprzejmie wyjaśniam, co następuje.    Sądzę, że wątpliwości zawarte w interpelacji wynikają z niewłaściwej interpretacji przez osoby zwracające się do panów posłów z prośbą o interwencję obowiązujących aktów prawnych regulujących problematykę opiniowania projektów obiektów budowlanych, w których przewiduje się pomieszczenia pracy - nie zaś z wadliwości tych aktów prawnych.    Pragnę poinformować, że obecnie osoby opiniujące projekty nowo budowanych oraz przebudowywanych zakładów pracy albo ich części pod względem zgodności z wymaganiami bezpieczeństwa i higieny pracy posiadają:    - ukończone wyższe studia techniczne o kierunku odpowiadającym zakresowi opracowywanych projektów i praktykę zawodową. Najczęściej są to osoby posiadające przygotowanie zawodowe do pełnienia samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie (uzyskane w trybie przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane), głównie projektanci opracowujący projekty obiektów budowlanych, posiadający uprawnienia budowlane nadane w trybie tej ustawy    oraz    - dodatkowe kwalifikacje uprawniające do opiniowania tych projektów - uzyskane w trybie rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie uprawnień rzeczoznawców do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy, zasad opiniowania projektów obiektów budowlanych, w których przewiduje się pomieszczenia pracy, oraz trybu powoływania członków Komisji Kwalifikacyjnej do Oceny Kandydatów na Rzeczoznawców (DzU nr 62, poz. 290), wydanego na podstawie art. 8a ust. 5 ustawy z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (DzU z 1985 r. nr 54, poz. 276 ze zm.).    Tak więc projektant opracowujący projekty obiektów budowlanych, w ramach posiadanych już uprawnień zawodowych, może podjąć się ponadto opiniowania projektów pod względem zgodności z wymaganiami bezpieczeństwa i higieny pracy po uzyskaniu uprawnień, o których mowa w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. - jako dodatkowej działalności.    Należy podkreślić, że przepisy ww. rozporządzenia nie naruszają przepisów ustawy Prawo budowlane. Projektant nadal zachowuje swoje uprawnienia zawodowe do opracowywania projektów, zgodnie z art. 104 ustawy Prawo budowlane, nie może jedynie opiniować tych projektów pod względem wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy, jeżeli nie spełni wymagań kwalifikacyjnych określonych w powyższym rozporządzeniu i główny inspektor pracy, na wniosek Komisji Kwalifikacyjnej do Oceny Kandydatów na Rzeczoznawców, nie nada mu uprawnienia rzeczoznawcy do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy - w myśl art. 8a ust. 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy.    Należy przypomnieć, że do 2 czerwca 1996 r. projekty obiektów budowlanych, w których przewiduje się pomieszczenia pracy, opiniowali projektanci-specjaliści w trybie przepisów uchwały nr 139 Rady Ministrów z dnia 18 września 1987 r. w sprawie zasad i trybu opiniowania projektów nowo budowanych lub przebudowywanych zakładów pracy albo ich części pod względem zgodności z wymaganiami bezpieczeństwa i higieny pracy (MP nr 28, poz. 219) - wydanej na podstawie uprzednio obowiązującego art. 210 § 3 Kodeksu pracy. Uchwała ta jednak utraciła moc obowiązującą w związku ze skreśleniem upoważnienia do jej wydania w znowelizowanym w 1996 r. Kodeksie pracy, gdyż w ramach porządkowania prawa ustawodawca uznał, iż Kodeks pracy powinien regulować wyłącznie prawa i obowiązki pracowników i pracodawców (art. 1 kodeksu). Natomiast zasady i tryb opiniowania projektów obiektów budowlanych przez projektantów-specjalistów nie należały do takich obowiązków, gdyż te osoby wyłącznie świadczyły usługi na rzecz pracodawcy, którego zakład pracy miał być budowany bądź przebudowywany. W związku z tym ustawą z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (DzU nr 24, poz. 110) wprowadzono odpowiednią regulację w art. 8a ust. 5 ustawy z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (DzU z 1985 r. nr 54, poz. 276 ze zm.) - upoważniającą ministra pracy i polityki socjalnej do wydania rozporządzenia.    Należy podkreślić, że przepisy uchwały nr 139 Rady Ministrów nie gwarantowały nadawania uprawnień na czas nieograniczony, a wyłącznie na czas obowiązywania tego aktu prawnego - uchylonego decyzją ustawodawcy.    Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej weszło w życie razem ze znowelizowanym Kodeksem pracy, tj. z dniem 2 czerwca 1996 r., kiedy nie było jeszcze uprawnionych, zgodnie z nowymi zasadami, rzeczoznawców do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy. Stąd wprowadzono w rozporządzeniu zapis § 1 ust. 2, który umożliwił w okresie przejściowym opiniowanie projektów nowo budowanych oraz przebudowywanych zakładów pracy albo ich części, na dotychczasowych zasadach, przez projektantów-specjalistów, traktowanych na równi z rzeczoznawcami. Osoby te miały również 2-letni okres czasu na uzyskanie uprawnień rzeczoznawców, przewidzianych w powyższym akcie prawnym. Omawiany przepis § 1 ust. 2 rozporządzenia nie nadawał projektantom-specjalistom uprawnień rzeczoznawców (uprawnienia te nadaje główny inspektor pracy, zgodnie z art. 8a ust. 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, po spełnieniu wymagań określonych w § 1 ust. 1 rozporządzenia), a jedynie przedłużał okres ważności ich dotychczasowych uprawnień, uzyskanych w trybie uchwały nr 139 Rady Ministrów. Przepisy omawianego rozporządzenia nie odbierają praw nabytych, gdyż nie negują uzyskanych uprawnień zawodowych, a jedynie nakładają obowiązek uzupełnienia dodatkowych kwalifikacji przez osoby, które będą nadal zamierzały zajmować się opiniowaniem projektów obiektów budowlanych, w których przewiduje się pomieszczenia pracy, pod względem spełniania przez te obiekty wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy.    Praktyka wykazała, że poziom wiedzy projektantów - specjalistów, którzy uzyskali uprawnienia w trybie uchwały nr 139 Rady Ministrów, był zróżnicowany i często niski - co sygnalizowały wielokrotnie organy Państwowej Inspekcji Pracy podczas dokonywania odbiorów obiektów budowlanych, zaopiniowanych przez tych projektantów-specjalistów.    Przepisy tej uchwały przewidywały, że projektant - specjalista był uprawniony do opiniowania projektów obiektów budowlanych pod względem zgodności z wymaganiami bezpieczeństwa i higieny pracy. Uprawnienia te uzyskiwały osoby, które ukończyły kurs dla opiniujących dokumentację projektową w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy oraz ergonomii, prowadzony przez jednostkę organizacyjną upoważnioną przez ministra pracy, płac i spraw socjalnych albo posiadały stopień specjalizacji zawodowej inżyniera w dziedzinie ergonomii i ochrony pracy (§ 4 ust. 1 pkt 2 uchwały). Minister upoważnił do prowadzenia tych kursów oddziały wojewódzkie Naczelnej Organizacji Technicznej. Nie posiadał jednak wpływu na zawartość programową i poziom tych kursów z powodu chociażby braku organu inspekcyjnego upoważnionego do kontroli tych spraw.    Przepisami rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej wprowadzono inny zakres uprawnień rzeczoznawcy do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy niż uprawnień projektanta-specjalisty, działającego zgodnie z przepisami uchwały nr 139 Rady Ministrów z dnia 18 września 1987 r. Uprawnienia projektanta-specjalisty obejmowały całokształt zagadnień bezpieczeństwa i higieny pracy we wszystkich rodzajach budownictwa, co w praktyce oznaczało, że niezależnie od kierunku wykształcenia projektant-specjalista mógł opiniować również projekty nie związane z jego specjalnością. Natomiast rozporządzenie, wprowadzając ścisłą specjalizację, ustala zakres uprawnień, nadawanych rzeczoznawcy przez głównego inspektora pracy, dostosowany do wykształcenia posiadanego przez rzeczoznawcę i jego praktyki zawodowej, zapewniając tym samym wysoką jakość opracowywanych opinii.    Przygotowywanie programów i organizacja szkoleń dla kandydatów na rzeczoznawców do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy przez głównego inspektora pracy zapewnia właściwy, jednolity i wysoki poziom tych szkoleń. Upoważnienie wielu jednostek organizacyjnych do prowadzenia szkoleń, bez zapewnienia mechanizmów kontroli i nadzoru nad ich przebiegiem, mogłoby - jak poprzednio - doprowadzić do zróżnicowania poziomu tych szkoleń, a nawet wydawania uprawnień osobom nie posiadającym odpowiedniego przygotowania zawodowego i dostatecznej wiedzy w tym zakresie. Z tego powodu projektant-specjalista, który opiniował projekty obiektów budowlanych w trybie uchwały nr 139 Rady Ministrów oraz z powodu zmian w przepisach bezpieczeństwa i higieny pracy, a także dokonującego się stale postępu naukowo-technicznego w budownictwie, powinien ukończyć kurs przygotowujący do opiniowania projektów pod względem zgodności z przepisami bezpieczeństwa i higieny pracy oraz wymaganiami ergonomii oraz zdać egzamin przed Komisją Kwalifikacyjną do Oceny Kandydatów na Rzeczoznawców.    Nałożono również obowiązek na rzeczoznawców ustawicznego dokształcania się i uczestniczenia, nie rzadziej niż co 5 lat, w okresowych szkoleniach organizowanych dla rzeczoznawców w jednostce organizacyjnej upoważnionej przez głównego inspektora pracy.    Jest sprawą wiadomą, że raz nabyta wiedza nie jest wystarczająca przez cały okres aktywności zawodowej i powinna być doskonalona w każdej dziedzinie, a szczególnie w takiej, która dotyczy zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy pracownikom. Wypada przypomnieć, że w ostatnich latach, w związku ze zmianami systemu społeczno-gospodarczego i trwającym procesom dostosowywania polskiego prawa do wymagań Unii Europejskiej, gruntownie zostały zmienione przepisy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy. Zostało też ustanowionych lub zmienionych szereg polskich norm dotyczących omawianej problematyki. Stąd niezbędne jest systematyczne uzupełnianie wiedzy w omawianym zakresie.    W ˝Sprawozdaniu głównego inspektora pracy z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 1997 r.˝ pozytywnie oceniono wdrożenie przepisów rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. i stwierdzono, że ˝Wymóg uzyskania opinii rzeczoznawcy jest rozwiązaniem korzystnym, umożliwiającym fachową kontrolę poprawności dokumentacji technicznej, z uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa pracy i ergonomii. (...) Należy (...) wskazać na pozytywne skutki wynikające z tego rozwiązania, pozwalającego wyeliminować bądź ograniczyć zagrożenia z dziedziny bezpieczeństwa i higieny pracy już na etapie projektowania, co potwierdziły ustalenia dokonane przez inspektorów pracy uczestniczących w odbiorach nowo wybudowanych lub przebudowanych zakładów...˝    Reasumując, pragnę jednoznacznie podkreślić, że nie odebrano projektantom-specjalistom uprawnień rzeczoznawcy do spraw bezpieczeństwa i higieny pracy, gdyż faktycznie ich nie posiadali. Uprawnienia takie nadaje główny inspektor pracy, na wniosek Komisji Kwalifikacyjnej do Oceny Kandydatów na Rzeczoznawców, po spełnieniu wymagań § 1 ust. 1 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. Projektanci-specjaliści, zgodnie z § 1 ust. 2 rozporządzenia, mieli jedynie prawo opiniowania projektów przez okres 2 lat na zasadach określonych w uchwale nr 139 Rady Ministrów. Uchwała ta przecież nie gwarantowała nadawania uprawnień na czas nieograniczony, a wyłącznie na czas obowiązywania tego aktu prawnego.    Nie odebrano także praw nabytych, gdyż obowiązujące przepisy w pełni uznają uzyskane uprawnienia zawodowe. Nałożono jedynie obowiązek uzyskania dodatkowych kwalifikacji przez osoby, które będą nadal zamierzały zajmować się opiniowaniem projektów obiektów budowlanych, w których przewiduje się pomieszczenia pracy, pod względem spełniania przez te obiekty wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy.    Ponadto uprzejmie informuję, że nie przewiduję w najbliższym czasie zmiany przepisów omawianego rozporządzenia, ˝która umożliwiałaby pozostawienie dotychczasowych uprawnień osobom wymienionym w interpelacji˝, gdyż nie znajduję uzasadnienia dla jej dokonania. Ten akt prawny nie narusza bowiem obowiązującego w Polsce porządku prawnego, a niewątpliwie znacząco przyczynia się do uzyskania poprawy bezpieczeństwa pracy oraz ochrony zdrowia i życia pracowników, co jest wartością nadrzędną.    Przedstawiając powyższe, wyrażam nadzieję, że moja odpowiedź jest wyczerpująca i w pełni wyjaśnia zasygnalizowane w interpelacji wątpliwości.    Podsekretarz stanu    Irena Boruta    Warszawa, dnia 29 września 1998 r.